Wyniki badania Lithuanian Free Market Institute „Shadow Economies in the Baltic Sea Region 2015” nie zachwycają. Choć na krótką metę praca w szarej strefie może się opłacać, warto zdawać sobie sprawę, z czym może się to dla nas wiązać w przyszłości. Nie warto żyć dniem dzisiejszym i ulegać pokusie wyższych zarobków. Swoją droga, jeśli chodzi o Polskę, najczęstszą odmianą nielegalnej pracy jest łączenie legalnej umowy z wypłacaniem części wynagrodzenia nieformalnie. Przyznaje się do tego ponad połowa ankietowanych, 42% z kolei nie ma żadnej umowy, ich zarobki nie są opodatkowane, a tym samym, nie odprowadza się żadnych składek – a to już może zaważyć o przyszłości.

Zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nielegalność zatrudnienia to brak pisemnej umowy między pracodawcą i pracownikiem oraz brak zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. To także sytuacja, w której mimo podjęcia pracy nie wyrejestrowujemy się z urzędu pracy lub nasz pracodawca nie zgłasza tam faktu zatrudnienia nas. To także praca wykonywana przez cudzoziemca nie mającego stosownych zezwoleń, a praca wykonywana jest w innym charakterze niż ten wskazany w pozwoleniu na pracę.

Jak odbija się to na rynku? Spada PKB, zaniża się faktyczny poziom bezrobocia, rośnie szkodliwość społeczna. Dla pracodawcy pracownik z szarej strefy będzie tylko przelotnym pomocnikiem – tak naprawdę to przecież nic go nie trzyma w pracy, nie ma formalnych zobowiązań i może odejść z dnia na dzień, bo o żadnej lojalności raczej nie może tu być mowy.

Wśród głównych przyczyn podejmowania pracy „na czarno” znajdują się brak możliwości legalnego zatrudnienia i trudna sytuacja finansowa skłaniająca do łapania wszystkiego, co wpadnie w ręce. Choć z pozoru atrakcyjna, niesie ze sobą jednak konsekwencje – zarówno prawne, jak i… psychologiczne. Wiąże się to z niskim poczuciem bezpieczeństwa i mniejszą efektywnością wykonywanej pracy. Bo jak to tak, polegać tylko na tym, co zostało powiedziane, a nie zapisane „czarno na białym”? To niestety duże pole do nadużyć ze strony pracodawcy, który może chcieć wykorzystać sytuację…

Oczywiście zarobki mogą kusić… Brak opłat pracodawcy związanych z zatrudnianiem nowego pracownika sprawia, że ten może otrzymać więcej pieniędzy „do ręki”. Ale takie rozwiązanie także kosztuje… Przede wszystkim towarzyszy mu stres i strach w obawie przed wykryciem nielegalnego procederu i konsekwencjami prawnymi. Praca bez umowy to brak świadczeń ZUS, a więc ubezpieczenia społecznego w przyszłości, co powinno być szczególnie ważne dla osób w dojrzałym wieku, dla których wizja emerytury powinna być przekonująca jako argument przemawiający za legalizacją zatrudnienia.

Można liczyć na szybki zarobek bez myślenia o przyszłości i żyć w stresie i niepewności jutra. Ale czy warto?